ทำเนียบปริญญากิตติมศักดิ์

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจสนองพระราชปณิธานพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอย่างเข้มแข็งเป็นเวลานานกว่าสี่สิบปี เมื่อโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไปยังถิ่นทุรกันดารทุกหนทุกแห่งทั่วราชอาณาจักร ทรงเห็นความเปลี่ยนแปลงของดุลธรรมชาติและผลทางนิเวศน์วิทยาความแห้งแล้ง ความทุกข์ยากของราษฎรในบางท้องที่ การใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการอนุรักษ์การตัดไม้ทำลายป่าโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ สัตว์ป่าถูกล่าและไม่มีที่อยู่อาศัยถึงกับสูญพันธุ์ไปในหลาย ๆ ท้องที่จำเป็นต้องฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ สัตว์ป่า และสิ่งแวดล้อมอย่างรวดเร็ว ทรงศึกษาค้นคว้าอย่างลึกซึ้งก่อนทรงแนะนำราษฎรและพระราชทานข้อคิดแก่รัฐบาล ข้าราชการ และผู้ดำเนินตามรอยพระยุคลบาทในโครงการต่าง ๆ ให้รู้จักใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างระมัดระวังและทำนุบำรุงให้คงอยู่ตลอดไป ทรงมีพระราชดำริให้จัดตั้งโครงการต่าง ๆ เพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม จนเป็นที่รู้จักและยกย่องในบรรดานักอนุรักษ์ทั่วโลก ทรงได้รับเลือกเป็นนักอนุรักษ์ดีเด่นเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2529 โครงการพระราชดำริด้านสิ่งแวดล้อมสรุปได้ ดังนี้

โครงการป่ารักน้ำ เกิดขึ้นตั้งแต่วันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2525 เป็นโครงการเสริมโครงการของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงโปรดให้สร้างอ่างเก็บน้ำขึ้นทุกแห่งที่ได้เสด็จฯ ไปเยี่ยมเพื่อให้ราษฎรได้บริโภค ทรงนำข้าราชการและประชาชนปลูกป่าทดแทนป่าที่ถูกทำลายไป ณ บริเวณอ่างเก็บน้ำคำจวง ใกล้บ้านถ้ำติ้ว ตำบลส่องดาว อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนครเป็นแห่งแรก ทรงซื้อที่ดินรกร้างว่างเปล่าในเขตอำเภอส่องดาวและอำเภอสว่างแดนดินมาปลูกป่าตามโครงการป่ารักน้ำจำนวนมาก เพื่อให้ราษฎรได้เห็นการปลูกอย่างถูกวิธี และร่วมมือในการบำรุงรักษาต้นไม้ ต่อมาราษฎรได้ปลูกป่าถวายโดยไม่รับสิ่งตอบแทน บางรายได้น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายที่ดินปลูกต้นไม้ตามโครงการป่ารักน้ำเพิ่มเติม ทรงตั้งหมู่บ้านป่ารักน้ำขึ้นในบางพื้นที่เพื่อชุบชีวิตใหม่แก่ราษฎรผู้ยากไร้ สมาชิกบ้านป่ารักน้ำจะทำหน้าที่ปลูกป่าและดูแลรักษาไม้ยืนต้นที่ทรงริเริ่มให้ปลกไว้ ขณะเดียวกันครอบครัวของสมาชิกจะได้รับการฝึกอาชีพเสริม เช่น ทำเครื่องปั้นดินเผา ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ทอผ้าไหม ตัดเย็บเสื้อผ้า ฯลฯ เป็นต้น โครงการดังกล่าวได้แพร่ขยายไปยังท้องที่ต่าง ๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และลงใต้ถึงเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์

นอกเหนือจากการฟื้นฟูสภาพป่าไม้ที่เสื่อมโทรม ปรับปรุงต้นน้ำลำธารเพื่อให้มีป่าไม้รักษาความชุ่มชื้นและควบคุมความผันแปรของอากาศ ราษฎรมีไม้ไว้ใช้ในอนาคต เป็นการเพิ่มพูนรายได้เสริมสร้างให้เกิดความรักความหวงแหนในทรัพยากรป่าไม้แล้ว โครงการป่ารักน้ำยังสามารถช่วยเหลือราษฎรที่ยากจน ขาดแคลนที่ดินทำกินและบุกรุกกระจัดกระจายเข้าไปในเขตป่าสงวนแห่งชาติให้มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง มีอาชีพที่แน่นอน มีรายได้พิเศษเพิ่มขึ้น และ ไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติอีกต่อไป ปัจจุบันนี้ราษฎรในพื้นที่ของโครงการป่ารักน้ำมีความเป็นอยู่ที่ดีและมีความสุขเพียงพอแก่อัตภาพ

สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงรักและห่วงใยในทุกชีวิต ทรงเห็นคุณค่าของธรรมชาติที่มีความสำคัญต่อชีวิต จึงมีพระราชดำริให้จัดสวนนกขึ้นที่เขาเขียว ตำบลบางพระ จังหวัดชลบุรี และสวนนกที่ศูนย์ศิลปาชีพพิเศษบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทรงให้จัดและตกแต่งสภาพแวดล้อมของสวนนกอย่างธรรมชาติ มีอาณาเขตกว้างขวาง ปล่อยให้นกนานาชนิดอยู่ร่วมกันตามธรรมชาติ เปิดโอกาสให้ประชาชนได้ศึกษาธรรมชาติของนก ปลูกฝังให้เยาวชนรักธรรมชาติและหวงแหนทรัพยากรสัตว์ป่า ทรงประสานงานแสวงหานกพันธุ์ต่าง ๆ มาเลี้ยง และรวบรวมพันธุ์นกที่ใกล้จะสูญพันธุ์ เป็นการสงวนพันธุ์สัตว์อีกทางหนึ่ง

การอนุรักษ์ธรรมชาติและคุ้มครองสัตว์ป่า เป็นสิ่งที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถสนพระทัยอย่างยิ่ง มีพระราชดำริให้พัฒนาป่าภูเขียวในที่ตั้งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ ให้เป็นสวนสัตว์ธรรมชาติ เนื่องจากป่าภูเขียวมีสภาพป่าสมบูรณ์และมีสัตว์อยู่มากมายหลายชนิดเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและส่งเสริมการท่องเที่ยวต่อไปในอนาคต ทรงส่งเสริมให้ราษฎรบริเวณรอบเขตอนุรักษ์ปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและ ทอผ้าไหม ช่วยให้ราษฎรมีอาชีพ มีที่อยู่ที่กินอย่างถาวร มีความรับผิดชอบ รักป่า รักสัตว์ป่า ไม่บุกรุกเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอีกต่อไป นับเป็นการจัดการแนวกันชนรอบพื้นที่อนุรักษ์ที่เป็นตัวอย่างที่ดีสำหรับการดำเนินงานจัดการในพื้นที่อื่น ๆ ของประเทศ

สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงห่วงใยสัตว์ป่า เกรงว่าจะสูญพันธุ์ไปในระยะเวลาอันใกล้ จึงพระราชทานคำแนะนำกรมป่าไม้ให้จัดตั้งศูนย์วิจัยเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์สัตว์ป่า ปัจจุบันได้จัดตั้งศูนย์เพาะเลี้ยงขยายพันธุ์สัตว์ป่า ที่ปางตอง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ บางละมุง จังหวัดชลบุรี เขาสอยดาว จังหวัดจันทบุรี และโคกไม้เรือ จังหวัดนราธิวาส ศูนย์ต่าง ๆ เหล่านี้ช่วยให้สัตว์ป่าที่ใกล้จะสูญพันธุ์ได้เพิ่มปริมาณมากขึ้นสามารถนำไปปล่อยในป่าให้อยู่แบบธรรมชาติต่อไป

นอกจากนี้ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ยังทรงเล็งเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์สัตว์ชนิดอื่นด้วย ทรงมีพระราชดำริให้มีโครงการมัสยอุทยาน เพื่อรวบรวมพันธุ์ปลาน้ำจืดของไทยไว้ให้ผู้สนใจค้นคว้า ทรงจัดตั้งศูนย์อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล ที่เกาะมัน จังหวัดระยอง เพื่ออนุรักษ์ และขยายพันธุ์เต่าทะเลที่กำลังลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว ทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์ของมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทยด้วย

ด้วยน้ำพระราชหฤทัยที่เปี่ยมด้วยพระเมตตาต่อพสกนิกรและทุกชีวิตในประเทศไทย สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจด้านอนุรักษ์ป่าไม้ สัตว์ป่า และทรัพยากรธรรมชาติซึ่งเป็นประโยชน์อย่างใหญ่หลวง ทรงชักชวนให้ทุกคนได้ร่วมแรง ร่วมใจกันอนุรักษ์ธรรมชาติ และทรัพยากรธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง ทรงมีพระปรีชาสามารถเป็นเลิศในการผสมผสานการพัฒนาความเป็นอยู่ของราษฎร สิ่งแวดล้อม กับการอนุรักษ์ธรรมชาติ สภาสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี จึงมีมติเป็นเอกฉันท์ ขอพระราชทานทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม แด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติและพระปรีชาสามารถอันเป็นเลิศสืบไป

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม